حق چاپ و برداشت مطالب بدون اجازه و نام بردن سایت دیگران و لینک مستقیم به صفحه ، ممنوع و تمامی حقوق ، برای سایت دیگران محفوظ است

مانیفستی برای نقد
رضا نجفی

(1
تعاریف نقد
(1-1
.نه انتقاد است و نه ستایش.نقد سنجش است و در بهترین شکل خود فراتر از آن ، یعنی تحلیل و تفسیر(Critic=Kritik)نقد

(1-2
.یک اثر نقد شمرده نمی شود(Review)معرفی و حتا بررسی

(1-3
.کار منتقد توضیح آگاهانه آن خلاقیتی است که هنرمند اغلب به گونه ای نا خود آگاه  آن را به انجام رسانده است

(1-4
.خوانش و بازخوانش دقیق تر یک اثر نه تنها نخستین گام برای نقد، که گاه عین نقد است

(1-5
نقد هنری مستقل نیست، بلکه صناعت است زیرا شیوه های نقد را می توان آموخت و دیگر این که منتقد به یاری دانش های
دیگری همچون زبان شناسی، روان شناسی، جامعه شناسی، سیاست و فلسفه و . . . به تحلیل متن ادبی می پردازد و ناچار تابع
.قواعد و قوانین حاکم بر این دانش هاست. اما نویسندگی هنر شمرده می شود، زیرا مستقل به خود و خلاقانه است

(1-6
،اما هر آن گاه که نقد ادبی بهانه ای باشد برای ارایه ی متنی خلاق، آن گاه که متن یک نقد جدای از اثری که نقد می شود
دارای زیبایی های ادبی باشد، آن گاه که منتقد بتواند از مکتب ها و دستگاه های رایج نقد فراتر رود و به بیان احساس که در قبال
.یک متن ادبی دارد بپردازد، این نوع نقد می تواند در حکم هنر تلقی شود


(2
:چیستی ها و بایستگی های نقد

(2-1
هیچ نقدی نهایی نیست. هر منتقدی در هر بازخوانی یک اثر، با متنی نو مواجه می شود. ما همواره دگرگون می شویم و با هر
.دگرگونی ما، متنی که خوانده ایم نیز دگرگون می شود. دانش های نظری نیز دگرگون می شوند و شیوه هایی نو در نقد پدید می آید

(2-2
منتقد در هنگام نقد نباید باورهای سیاسی، مذهبی، اخلاقی و . . . خود را دخالت دهد. منتقد می تواند با باورهای نویسنده ی اثر
مخالف باشد، اما به هنگام نقد تنها ملاک داوری او می باید میزان انسجام یک اثر و وفاداری یا عدم وفاداری اجزای یک اثر نسبت
.به یک دیگر و کل اثر باشد. به عبارت دیگر ابزار سنجش موفقیت یا عدم موفقیت یک اثر را باید از درون خود اثر بیرون کشید

(2-3
هر مکتبی در نقد ادبی در بازگشایی لایه های خاصی از اثر موفق و در بازگشایی پیچیدگی های دیگر ناتوان است. نقد جامعه
شناختی نمی تواند میزان ارزش ادبی اثر را به ما بنمایاند و در مقابل، نقد فرمالیستی از حل رازهای روان شناختی نهفته در یک
.اثر عاجز است

(2-4
میان شیوه های گوناگون نقد و مکتب های گوناگون ادبی سنخیتی وجود دارد. به این معنا که یک اثر ممکن است به سادگی با
 یک شیوه ی نقد تحلیل و تفسیر شود، اما به شیوه ی دیگری تن در ندهد. برای نمونه نقدهای جامعه شناختی برای متون رئالیستی یا
.ناتورالیستی بیش تر مناسب اند و در عوض نقد فرمالیستی برای متون منظوم بیش تر کارآیی دارد

(2-5
با عطف به بندهای پیشین، منتقد نمی باید به یک یا دو مکتب نقد وابسته باشد. بهترین نقد نقدی است که بکوشد از بیشترین
.زوایای ممکن به متن بپردازد. به عبارت دیگرنقد خوب، نقدی جامع و تلفیقی از شیوه های گوناگون نقد است


(3
:انواع نقد

(3-1
:در یک تقسیم بندی کلی، مکتب های نقد ادبی به سه دسته تقسیم پذیرند

(3-1-1
(...نقد های معطوف به نویسنده( نقد ستنی، نقد جامعه شناختی و

(3-1-2
(...نقدهای معطوف به اثر( نقد فرمالیستی، نقد ساختارگرا و

(3-1-3
(...نقدهای معطوف به خواننده( نقد هرمنوتیکی و

(3-2
نقدهایی که معطوف به محتوای اثر هستند، قدمتی به اندازه ی خود ادبیات دارند، اما نظریه های فرمالیستی و صورت گرا
.نسبتن جدیدترند

(3-3
نقدهای محتوایی بسیار متنوع اند( روانشناختی، جامعه شناختی، سنتی و . . . ) و گاه با یکدیگر بسیار متفاوت و در تناقض، اما
.نقدهای فرمالیستی گر چه محدودترند و تخصصی تر و دشوارتر، اما کمتر مورد مناقشه قرار می گیرند

(3-4
:عمده ترین مکتب های نقد را می توان چنین نام برد

(3-4-1
(نقد سنتی( نقد بر اساس شرح حال نویسنده و دیدگاه های او

(3-4-2
(نقد جامعه شناختی( که بسط و توسعه ی نقد سنتی است با اتکا به جامعه ی نویسنده و اثر

(3-4-3
(نقد مارکسیستی( که شاخه ای از نقد جامعه شناختی است که در عین حال نگاهی ایدئولوژیک به اثر دارد

(3-4-4
(نقد تکوینی( گونه ای از نقد مارکسیستی ست که می کوشد از ساختارگرایی نیز کمک بگیرد

(3-4-5
(نقد روان شناختی( که از آموزه های فروید بهره می جوید

(3-4-6
(نقد اسطوره گرا( که از آموزه های یونگ بهره می گیرد

(3-4-7
(نقد فرمالیستی( که نقد زبان شناختی اثر است و به فرم و صورت اثر می پردازد و محتوا را نادیده می گیرد

(3-4-8
(نقد ساختار گرا( که بسط و تکامل نقد فرمالیستی است و اثر را در رابطه ی اجزایش با یکدیگر و با کل مجموعه می سنجد

(3-4-9
(نقد امپرسیونیستی( که به بیان تاثیرگذاری اثر بر منتقد می پردازد و ضد دستگاه و روش خاصی است

(3-4-10
(نقد هرمنوتیک( که به بررسی معانی متعددی که نی توان از یک متن برداشت کرد، نظر دارد

(3-4-11
(نقد نمود گرا( که به نمادها و نمودهای مهم اثر می پردازد
...و

(4
:چند توصیه ی کاربردی برای نقد

(4-1
.متن را بیش از یک بار بخوانید

(4-2
از همان آغاز پرسش هایی را درباره ی عناصر داستان، جهانی که متن می آفریند، شرح حال نویسنده، معانی که می توان از
.متن دریافت و . . . مطرح کنید و در حین مطالعه به دنبال پاسخ بگردید

(4-3
.سعی کنید آثار دیگر صاحب متن را نیز بخوانید و دنبال ویزگی های مشترک و نقاط افتراق باشید

(4-4
آثار مربوط به اثر را بخوانید: مثلن شرح حال نویسنده، تاریخ ادبیاتی که اثر و نویسنده به آن متعلق است، مباحثی که در متن به
... آن پرداخته شده است و

(4-5
.نقدهای منتقدان دیگر را بخوانید

(4-6
.درباره ی اثری که خوانده اید، با دوستان و خوانندگان دیگر اثر بحث کنید

(4-7
.برای آغاز نقد، مضامین اصلی داستان، نماد یا تنش داستان، مخاطب داستان، شخصیت اصلی اثر و . . . را مشخص کنید

(4-8
.مکتبی که اثر به آن متعلق است و نیز وجه مشخصه ی آثر و سبک نویسنده را بیابید

(4-9
ارتباط بخش های یک اثر را با یکدیگر بیابید. سعی کنید ببینید آیا بخش یا بخش هایی از اثر قابل حذف و به عبارتی زائد هستند یا نه؟

(4-10
پس از مطالعه ی اثر ویادداشت برداری، با توجه به مصالحی که گرد آورده اید، اسکلت نقد خود و دستگاه و استراتژی آن را
.مکتوب کنید. سعی کنید مطالب خود را با در نظر گرفتن ترتیب و توالی آن ها منظم کنید

(4-11
.مراقب انسجام نقد، عدم اطناب کلام، شفاف بودن نثر، زبان، ارتباط اجزا با هم و . . . باشید

(4-12
فراگیری مهارت های جنبی را فراموش نکنید: ویرایش، روش تحقیق، اطلاعاتی درباره ی مکتب های ادبی، فلسفی، اسطوره
...ها، مطالعات فرهنگی، مباحث نظری و

(4-13
نقد نویسی را محدود به حوزه ای تخصصی بکنید، مثلن برهه ای خاص از تاریخ ادبیات،یا ادبیات کشوری خاص، یا یک
کرانه ی ادبی، یک اثر مربوط به مکتبی خاص

(4-14
.بر همین قیاس حوزه ی مطالعاتی خود را نیز مشخص سازید و بکوشید برای خودتان برنامه ی حساب شده ی مطالعاتی تنظیم کنید

(4-15
.و جدای از ده ها توصیه ی دیگری که می توان کرد، از همه بیش تر از پیش بخوانید و بنویسید. بخوانید و بنویسید

حق چاپ و برداشت مطالب بدون اجازه و نام بردن سایت دیگران و لینک مستقیم به صفحه ، ممنوع و تمامی حقوق ، برای سایت دیگران محفوظ است