بخش دوم
(رمان تاریخی (1284-1300
رمان تاریخی در این دوران بحرانی به عنوان مطرح ترین نوع ژانر ادبی رخ می نماید و طرز بیان هنری تجلیل
.از مردان بزرگی می شود که در گذشته منجی ایران بوده اند
.میرزا آقاخان کرمانی که تاریخ ایران باستان او با نام ( آئینه اسکندری 1285) در تهران منتشر شد
.میرزا آقا خان کرمانی رمان معروف ( تلماک ) را نیز به نثر فارسی ترجمه کرده است
.و چند داستان تاریخی به صورت رمان فرنگی درباره مزدک و مانی و نادر شاه و شاه سلطان حسین نوشته است
پر کارترین مترجم دوره ، شاهزاده محمد طاهر میرزا (1213-1279) آثار الکساندر دوما را ترجمه می کرد و
.بهترین کارهایش هم ترجمه( کنت مونت کریستو)( سه تفنگدار ) است
کتاب ( دامگستران یا انتقامخواهان مزدک ) اثر میرزا عبدالحسین صنعتی زاده کرمانی در بمبئی 1299 شمسی
.(انتشار یافته است و رمان ( مانی نقاش 1305)و رمان ( سلحشور 1312
(کتاب ( خلسه یا انحطاط ایران ) 1271 نوشته محمد حسن خان اعتماد السلطنه (1221-1274
.محمد باقر میرزا خسروی (1226-1298) نویسنده رمان سه جلدی ( شمس و طغری )
.محمد باقر مترجم داستان ( عذراء قریش ) نوشته جرجی زیدان نیز هست
میرزا حسن خان بدیع (1251-1316) رمان داستان باستان – سرگذشت شمس الدین و قمر – و ترجمه ای از زبان
.فرانسه به نام داش مشتی پاریس دارد
شیخ موسی نثری (1260-1332) رمان هایی با نام وعشق و سلطنت یا فتوحات کورش کبیر- ستاره لیدی – افسانه
.طی زمان دارد
( حسین مسرور اولین داستان تاریخی خود را در مجله ی نوبهار به چاپ می رساند .با عنوان ( محمود افغان در راه اصفهان
.(حیدر علی کمال (1315-1248) با رمان ( مظالم ترکان خاتون 1306 ). دومین رمان کمالی ( لازیکا 1310
(رحیم زاده صفوی : رمان های ( شهربانو 1310 – نادر شاه 1310
علی شیراز پور پرتو " شین پرتو " متولد 1286 با داستان ( پهلوان زند ) 1312
(میرزا محمد خان آزاد : رمان ( عشق و ادب 1313
(یحیی قریب : رمان ( یعقوب لیث 1315
(زین العابدین رهنما با رمان : ( پیامبر 1316
(زین العابدین موتمن با رمان ( آشیانه عقاب 1318
(محمد رضا خلیلی عراقی با رمان ( بانوی زندانی 1319
(محمد حسین رکن زاده آدمیت ( 1278-1325) رمان ( دلیران تنگستانی
بخش سوم
داستان ها و رمان های اجتماعی
اولین نمونه های رمان و داستان اجتماعی در سال های 1300 شمسی پدید آمد . نویسندگان این رمان ها
با تو صیف فحشا ، فساد سیاسی و اداری و نا امنی های اجتماعی سال ها ی پس از مشروطیت ، یاس
عمومی از به نتیجه نرسیدن انقلاب را منعکس می کنند . فواحش و کارمندان مشخص ترین تیپ های
.معرفی شده به وسیله این رمان ها هستند
کارمندان ، با انتقاد رمان اجتماعی از دستگاه اداری مشروطه وارد صحنه ی ادبیات معاصر ایران می
شوند. به خصوص که اغلب نویسندگان آن سال ها از میان کارمندان بر می خاستند. در این سال ها
کارمندان هنوز به صورت یک قشر اجتماعی معین در نیامده بودند و محافظه کاری، جمود، بی
حوصلگی و بی علاقگی کارمندان بعدی را پیدا نکرده بودند و چون از معدود تحصیل کردگان و با
سوادان شهری بودند و درآمد ثابت و اوقات فراغت داشتند، فقط به کار اداری نمی پرداختند، رمان و
.نمایشنامه می نوشتند، روزنامه در می آوردند و حزب درست می کردند
.ناچار نویسندگان ایرانی جزو جامعه ی معلمین، استادان، کارمندان دولتی و مردان سیاسی بودند
یکی از علل توجه نویسندگان رمان های اجتماعی به فواحش را باید در تاثیر پذیری آنان از نویسند گان
رمانتیک فرانسوی دانست، آنان ارزش انسانی زنان بدکاره را در قالب دنیای اشرافیت به آن ها
. بازگردانند
از لحاظ هنری هیچ کدام از این نویسندگان جز مشفق کاظمی که آغازگر بود موضوع رمان هایشان را
انتخاب نکردند و تحولی را در رمان نویسی ایران باعث نشدند، الگوی همه ی آن ها رمان ( تهران
.مخوف ) بود، بی آن که بتوانند به آن حد از شوق انگیزی و تازگی دست یابند
.در رمان های اجتماعی، زن به صورت قربانی اجتماع خرافی و عقب افتاده تصویر می شود
((نویسندگان رمان های اجتماعی، روشنفکران برخاسته از اشرافیت و غالبن عضو (( انجمن ایران جوان
.بودند
این انجمن در سال 1301 توسط تحصیل کردگان اروپا در تهران تاسیس شد و پس از 4 ماه عده ی
.اعضای آن به 50 نفر رسید
.نمایشنامه ی ( جعفر خان از فرنگ آمده ) جزو انتشارات ایران جوان است
مرتضا مشفق کاظمی ( 1281-1365 ) رمان تهران مخوف – جلد دوم آن با نام ( یادگار یک شب
(آثار دیگرش ( گل پژمرده 1308 ) و ( اشک پر بها 1309
:رمان هایی تحت تاثیر (تهران مخوف ) به قلم نویسندگان دیگر
(عباس خلیلی ( روزگار سیاه 1303 )( انتقام 1304 ) و ( اسرار شب 1305
(یحیا دولت آبادی ( شهر ناز 1304
(احمد علی خدا داده تیموری ( روز سیاه کارگر 1305 ) ( روز سیاه رعیت 1306
(محمد قلی زاده ( قریه ی دانا باش 1273 ) و نمایشنامه ( مرده ها
(ربیع انصاری ( جنایات بشر یا آدم فروشان قرن بیستم 1308
(علی اصغر شریف رازی ( خون بهای ایران ) یا ( عشق و شکیبایی 1305 ) ( مکتب عشق
محمد مسعود (1280 – 1326 ) که مهمترین نماینده ی ژانر رمان اجتماعی در این دوره است با آثار
(سه گانه اش ( تفریحات شب 1311 ) ( در تلاش معاش 1312 ) و ( اشرف مخلوقات 1313
(محمد حجازی ( 1279 – 1352 ) با آثار( زیبا 1312 ) ( هما 1307 ) و ( پریچهر 1308
مشفق کاظمی ، حجازی ، جلیلی ، مسعود و....ترسان از حبس و قتل ، و متاثر از ادبیات رمانتیک
اروپا ، در آثار آموزشی خود ، چاره ی نابسامانی اجتماع را در اصلاح فرد از راه احساسات بشر
.دوستانه و اخلاق درست می دانند : و جا به جا خوانندگان را نصیحت می کنند
(جهانگیر جلیلی در ( من هم گریه کرده ام 1311)و ( از دفتر خاطرات 1314
اغلب رمان ها در بمبئی ، استانبول ، و برلین چاپ می شد . زیرا استانبول چهار راه شرق و غرب بود
و برلین از زمان انتشارات ( کاوه 1295 ) تا سال انتشارات ( علم و هنر 13069) محل تجمع
.روشنفکران ایرانی بود
افزایش ترجمه رمان های خارجی ، در شکست اولین رمان های تاریخی و اجتماعی نقش موثری داشت
مرجع : صد سال داستان نویسی ایران - حسن میر عابدینی - تهران نشر چشمه 1377
