« شعر عبدالوهاب البیاتی »   
بهمن ساکی    
 شاعر ، نویسنده ، روزنامه نگار    

بی شك شعر عراق را می توان آغاز گر شعر نو جهان عرب دانست . شعر نو عراق در سال 1947 با شاعران 
توانمندی چون بدرالشاكرالسیاب ، نازك الملائكه و عبدالوهاب البیاتی توانست به تجدید حیات شعری خود  
.و جهان عرب در دنیای معاصر برآید 

حركتی كه با نازك الملائكه و بدرالشاكرالسیاب آغاز شده بود در ادامه شكل گیری و قوام خود با اقبال شاعران 
بزرگی از دیگر كشورها همراه شد ، صلاح عبدالصبور از مصر ، نزارقبانی از سوریه ، یوسف الخال و ادونیس 
از لبنان ، فدوی طوقان و معین بسیسو از فلسطین . عبدالوهاب البیاتی شاعر نامدار عرب ، اگرچه آغاز گر دگر 
گونی و تحول شعر عرب در كنار گذاشتن قالب و سنت های شعر نبوده است اما در توسع بخشیدن به ظرفیت 
های شعر عرب در حیطه بیان و معانی و به كارگیری ظرافت های اساطیری به شكل معاصر آن ها پیشرو 
.شاعران عرب محسوب می شود 

شعر البیاتی همچون شعر طیف دامنه داری از شاعران عرب غالباً شعری غمگین ، عاطفی ، ستیزه جو و آرمان 
.گرایانه است 
او در شعر خود آرزو مند تحقق ارمان خود است اما آنها را محصور در جباریتی می بیند كه تاریخش را قاطعانه 
:رقم زده است و از سرانجام این تراژدی نیز اعلام آگاهی می كند 

دروازه ابد بسته ست 
در اینجا هیچكس نیست 
كه از ژرفای دل بخندد 
جسد را مار و كژدم می گزد 
(( آن كه می آید و نمی آید )) 
آه چه دوری ای وطن / همچون رویارویی از پنجره ترن ترا می بینم در خواب 
:نخلستان های تو در مه سپیده دمان مرا بیدار می كند 
!آیا این تویی ای سرنوشت من 
كه در پی تو ارابه ها و مردگان در تكاپویند 
و برای ما در راه دام می گسترند و لبخند ها را به سرقت می برند 
و این بیشه ها را غرق در تیرگی می كنند / گنجشك هایی به آشیان 
و تو با بیل می كوبی / بر دروازه سپیده دم 
تا در مهمان خانه های این شهر كه خود مرده و بهارش نیز مرده 
.گور مرا حفر كنی 

منتقدان البیاتی و بلند الحیدری را شاعران واقع گرای سوسیالیست عرب می دانند . البیاتی در سال 1954 به 
 علت تمایلات سوسیالیستی از وطن آواره شد و حكومت وقت عراق در سال 1963 شناسنامه و گذرنامه عراقی  
.او را باطل كرد 
او نیمی از عمر خود را در تبعید گذرانید اما این اقبال را داشت كه بتواند آثار خود را در دیگر نقاط جهان عرب 
.مانند لبنان و مصر به چاپ برساند 
.آثار او همچنین به زبانهای فارسی ، اینگلیسی ، فرانسوی ، اسپانیایی ، روسی و چینی ترجمه شده است 
البیاتی در مورد سرچشمه های شعر خود می نویسد : « من روابط صمیمانه ای بین سرچشمه های كودكی  
.و شعر خود برقرار كرده ام . شعر من نیرو و جاذبه خود را از این سرچشمه ها می گیرد 
خاطرات كودكی گاه ممكن است جامه تصاویر دیگری در كودكی دیگر ، یا كودكی مكان و زمان دیگری در بر 
كند و بعدی اسطوره ای بر خود بگیرد و این احساس را بوجود بیاورد كه گویی در شعر ها و زمانهای گوناگونی 
«.زندگی كرده بودم 

،البیاتی در سال 1957 كتاب " پل الوار ، سرود خوان عشق و آزادی " نوشته كلود روا و در 1959" آراگون 
.شاعر مقاومت " نوشته مالكم كاولی را با همكاری احمد مرسی به عربی ترجمه كرد 
:منتقدان عرب و غیر عرب بسیاری به نقد و برسی آثار عبدالوهاب البیاتی پرداختند . از جمله این آثار 

1954 " عبدالوهاب البیاتی و شعر جدید عراق " / دكتر احسان عباس / چاپ بیروت 
1958 " عبدالوهاب البیاتی پدر شعر نو " /مجموعه مقالات /همراه با مقالاتی از دكتر علی الراعی ، عبدالرحمن 
...الشرقاوی ، نهاد التكرلی و 
1958 " البیاتی شاعر پیكار و انسانیت " / دانش نامه خانم (( نورس كم نقش )) در دانشگاه سوریه 
1962 " عبدالوهاب البیاتی شاعر و مبارز " / پایان نامه دانشگاهی قاسم نسیموف در دانشگاه تاجیكستان 
1962 " عبدالوهاب البیاتی زندگی و آثار " / دانش نامه خانم المیرا علی زاده در دانشگاه باكو 
،1966 مجموعه مقالاتی در كتاب " رنج انسان معاصر در شعر البیاتی " / چاپ قاهره با مقالاتی از ناظم حكمت 
...دكتر كارل بتراجك ، محمود امین الطالم ، نزار قبانی 

همچنین در سال 1963 اوسپنسكی ، آهنگ ساز روس با الهام از " پانزده شعر از وین " از مجموعه " واژه هایی 
كه نمی میرند " آهنگ هایی تحت عنوان " رویارویی میهن " ساخت و همچنین این شعر ها توسط بانوی آوازه 
.خوان لنینگراد خوانده شد 

البیاتی چندی پیش از مرگش ( در 13مرداد 73 ) به ایران سفر كرده بود . علاقه البیاتی و عشق او به ایران در 
.كتاب شعر " ماه شیراز " و نمایشنامه " محاكمه در نیشابور " به چشم می آید 
از البیاتی آثاری در مجموعه های مستقل و گزینه های اشعار به فارسی ترجمه شده است كه از جمله 
می توان به "شعرهای تبعید " و " چشمان سگان مرده " به ترجمه عدنان غریفی ، " آوازهای سندباد " به ترجمه 
دكتر شفیعی كدكنی به همراه مقدمه نسبتاً جامع در مورد شعر البیاتی و كتاب " آوازه خوان خون " در كنار 
.شعرهای محمد درویش و محمد الفیتوری به ترجمه یوسف عزیزی بنی طرف اشاره كرد 

:برخی از آثار عبدالوهاب البیاتی عبارتند از 

فرشتگان و شیطان / 1950 / بیروت 
ابریق های شكسته / 1954 / بغداد نامه به ناظم حكمت و اشعار دیگر / 1956 / بیروت 
شكوه كودكان و زیتون را باد / 1956 / قاهره 
شعرهای تبعید / 1957 / چاپ قاهره 
بیست شعر از برلن / 1959 / بغداد ، واژه هایی كه نمی میرند / 1960 / بیروت 
(راه آزادی / 1962 / مسكو ( به زبان فارسی 
آتش و كلمات / 1964 / بیروت ، الاشعار / 1956 / قاهره 
دفتر فقر و انقلاب / 1965 / بیروت ، آن كه می آید و نمی آید / 1966 / بیروت 
مرگ در زندگی / 1968 / بیروت ، چشمان سگان مرده / 1969 / بیروت 
نوشته ای بر گل / 1970 
شعرهای عاشقانه بر دروازه های سال هفتم / 1971 
زندگی نامه دزد آتش / 1974 
كتاب دریا / 1975 
ماه شیراز/ 1975 
صدای سال های روشنایی / 1979 
...و 

،(صدر للشاعر عبد الوهاب البیاتی العدید من الدواوین أولها (ملائكة وشیاطین) (1950)، (أباریق مهشمة) (1954
(عشرون قصیدة من برلین)(1959)، (كلمات لا تموت)(1960)، (النار والكلمات)(1964)، (سفر الفقر والثورة) 
(1965)، (الذی یأتی ولا یأتی)(1966)، (عیون الكلاب المیتة) (1969)، (الموت فی الحیاة) (1986)، (الكتابة)
على الطین) (1970)، (یومیات سیاسی محترف) (1970)، (قصائد حب على بوابات العالم السبع) (1971)، (كتاب 
البحر)(1972)، (سیرة ذاتیة لسارق النار) (1974)، (قمر شیراز) (1975)، (مملكة السنبلة) (1979)، (بستان 
عائشة)(1989)، (كتاب المراثی) (1995)، (البحر البعید أسمعه یتنهد)(1998)، ثم أصدر آخر دواوینه عن دار 
المدى فی دمشق بعنوان (نصوص شرقیة). وقد تُرجم شعر البیاتی إلى لغات عدیدة منها الإسبانیة والروسیة 
.والفرنسیة والإنكلیزیة 

Selected works:

Mala'ika wa shayatin, 1950
Abariq muhashshama, 1954
Risala ila Hazim Hikmet wa quas'aid ukhra, 1956
Al-Majd li al-atfal wa al-zaytun, 1956
Ash'ar fi al-manfa, 1957
Ishrun qasida min Berlin, 1959
Kalimat la tamut, 1960
Muhakama fi Nisabur, 1963
Al-Nar wa al-kalimat, 1964
Sifr al-faqr wa al-thawra, 1965
Alladhi ya'ti wa laya'ti, 1966
Al Mawt fi al Hayat, 1968
Tajribati al-shi'riyya, 1968
'Ulyun al-kilab al-mayyita, 1969
Buka'iyya ila shams haziran wa al-murtaziqa, 1969
Al Kitaba al Teen, 1970
Yawmiyyat siyasi muhtarif, 1970
Qasaid hubb 'ala bawwabat al-'alam al-sab, 1971
Lilies and Death, 1972 (trans. Mohammed B. Alwan)
Sira dhatiyya li sariq al-nar, 1974
Kitab al-bahr, 1974
Qamar Shiraz, 1976
Poet of Iraq: Abdul Wahab al-Bayati. An introductory essay
 with translations
 by Desmond Stewart, 1976
The Singer and the Moon, 1976 (trans. Abdullah al-Udhari) Eye
 of the Sun, 1978
Mamlakat al-sunbula, 1979
Sawt al-sanawat al-daw'iyya, 1979
Abdul Wahab al-Bayati, 1979 (a short introduction and four
 poems, trans. Desmond Stewart and George Masri)
Al-hubb tahta al-matar, 1985 - Love under the Rain (transl.
 Desmond Stewart and George Masri)
Bustan 'A'isha, 1989
Love, Death, and Exile, 1990 (trans. Bassam K. Frangieh)
Al-Bahr Ba'id, Asma'uh Yatanahhud (The Sea is Distant,
 I Hear It Sighing), 1998

:برخی منابع 

پیشگامان شعر عرب / موسی اسوار 
برخی از سایت های اینترنتی 
آوازهای سندباد / شفیعی كدكنی 
 شعرهای تبعید / عدنان غریفی